ساختار اجتماعی طایفه آسترکی

 

طایفه ی آسترکی براساس یک نظام اجتماعی سازمان یافته و کنفدراسیون ایلی یکی از طوایف دورکی باب1 واز شاخه ی هفت لنگ بختیاری محسوب می گردد این طایفه همانند سایر طوایف بختیاری به رده ها و تیرهای مختلف تقسیم میگردد به گونه ای که هر تیره شامل چند تش و هر تش شامل چند اولاد یا کربو2 میباشد که در واقع از یک ساختار اجتماعی شامل-ایل-باب-طایفه-تیره-تش-اولاد-یا کربو تشکیل گردیده است هرکدام از اجزای این تشکیلات به نوبه ی خود تعریف خاصی را می طلبد و این امکان را فراهم می سازد تا اینکه گروه ها و رده ها ی مختلف با وحدت و هماهنگی در کنار یکدیگر یک زندگی مسالمت آمیز را داشته باشند بعنوان مثال طایفه که خود شاخه ای از یک باب می باشد مجموعه ای از یک تبار با تاریخ ،فرهنگ ،زبان و قلمرو مشترک می باشد تیره نیز از زیر شاخه های طایفه است که دارای اشتراکا تی چون همخونی،نسبی و خویشاوندی هستند تش و اولاد نیز گروه های کوچکتری هستند که از تیره منشعب می شوند و از یک گرو ه خویشاوند یا نوادگان پدری می باشد این تشکیلات منظم و سازمان یافته که به گروه ها ودسته های متعددی تقسیم می گردند دارای یک نظام مدیریتی هستند که در رأس آنان یک حاکم یا رئیس بزرگ می باشد که در گذشته از طرف پادشاه تعیین می گردید حاکم یا حاکمان از القاب و عناوینی چون شاه –کی-خان و یا ایلخان برخوردار بودند ازدوران مغولان واژه ی خان و ایلخان میان مردم بختیاری متداول گردید قبل از ان دوران واژه هایی چون شاه-کی-امیر و کا ید عناوین و القاب ورهبران طوایف بختیاری بودند

1-باب به مجموع چند طایفه که دارای اشتراکانی همچون تبار مشترک قلمرو مشترک باشند باب گفته می شود ماندد دورکی باب- بابادی باب و غیره

2- کربو : یعنی فرزندان و نوادگان پدری

3-تش:مخفف اتش و درواقع همان اجاق روشنایی یک خانواده است اصطلاحا به فرزندان ذکور یک خانواده اطلاق می شود اما در ساختار اجتماعی نیای پدری یک یا چند اولاد را تش می گویند

به هر حال از دوران صفویه حاکم بختیاری به عنوان امیر و خان معرفی می گردد بعنوان مثال تاجمیر آسترکی بختیاری از طرف پادشاه صفوی به عنوان امیرتاجمیر بختیاری رهبر و ریاست بختیاریها را بعهده می گیرد در صورتی که پدراین حاکم با عنوان و لقب شاه نسب داده شده است ودر تاریخ عباسی بعنوان بابک شاه نامبرده شده است همچنین در کتیبه ی سنگی که از حاکم بختیاری در دوران شاه طهماسب صفوی در بنه وار چهار و هفت باقی مانده با عنوان امیر تاجمیر بختیاری ثبت گردیده است وبعد ها جانشینان وی نیز بعنوان امیر- خان و ایلبیگی و یا والی قدرت را بدست می گیرند مانند امیرجهانگیر خان و سپس خلیل خان حاکم و فرمانروای بختیاری در تاریخ صفوی گزارش شده است و در دوره های بعدی خان و ایلخانی جای عناوین کهن را از ان خود ساخت و رهبران بختیاری بعنوان خان بختیاری حکمفرما بودند در طبقات پایین تر بعد از خان کلانتر عنوان دیگری است که به فردی که از طرف خان یا ایلخانی معرفی می گردید اطلاق میشد کلانتر رهبری یک باب که از مجموع چند طایفه تشکیل می گردد را عهده دارد تعداد کلانترها به نسبت زیر مجموعه ها یعنی طوایف متعددی بودند بعد ازمقام کلانترها کد خدا ها مدریت طوایف و تیره ها را برعهده داشتند کدخداها همانند کلانترها از طرف خان بزرگ فرمان می گرفتند در کار کدخدا ها پیران و ریش سفیدان طایفه نیز در تیره ها و طوایف جهت امور نظم وامنیت همکاری داشتند گاهی این موازنه بهم می خورد و هر باب و طایفه برای خود به ترتیب خان-کلانتر و کدخدایی داشتند 2 نتیجه اینکه این ساختار سیاسی اجتماعی تا پایان حکومت پهلوی کماکان ادامه داشت وبا پیروزی انقلاب اسلامی این ساختار دگر گون شد و با تشکیل حکومت جمهوری اسلامی شوراهای اسلامی جاگزینی نظام مدریتی عشایربختیاری گردید

1-کتیبه و سنگ نوشته ی امیرتاجمیر خان در بنه وار چهار و هفت –به تاریخ 977 هجری قمری

2-صفی نژاد :جواد،لرهای ایران ص158-155

سفری به منطقه گردشگری آرپناه (وارگه ای کهن از ولایت پارسیان)

 

جمعه یازدهم اردیبهشت ماه سال 1394 خورشیدی ساعت 9صبح از شهرستان دزفول به سوی منطقه گردشگری آرپنا به راه افتادیم فاصله  شهر دزفول تا منطقه گردشگری آرپناه حدود 130کیلومتر می باشد. منطقه آرپناه در45 کیلومتری شمال شرقی شهر لالی قرار دارد. طایفه ای از بختیاری بنام آرپناهی که نام خود را از این منطقه کهن که اولین وارگه کهن پارسیان بوده ،گرفته است سکونت دارند و صاحبان و مالکین این منطقه گردشگری هستند .این منطقه به هفت تو،1 آرپنا نیز معروف است زیرا این منطقه از چند لایه رشته کوه تشکیل شده است و در دامنه و لایه های این کوه ها که پوشیده از درختان بلوط و بادام و کلخنگ و سایر درختان جنگلی است محلی امن و مناسب برای زندگی عشایر آن سامان بوده است.مختصرتوضیحی بود در مورد این منطقه گردشگری جهت اشنایی . و اما به  ادامه سفرمی پردازیم ، ما از مسیر جاده سردشت به لالی سفر خود را ادامه دادیم و ساعت 10 صبح وارد شهر لالی شدیم و سپس بدون درنگ راه آرپناه را در پیش گرفتیم از رود خانه شور عبور کردیم و راه جاده تراز را ادامه دادیم از پل فلزی که بر روی رودخانه شور است عبور کردیم . بعضی از قسمت های جاده تراز بر اثر سیلاب تخریب شده بود و به تاسیسات آبرسانی شهر لالی که بر روی آب تراز بود صدمات زیادی وارده شده بود و بر اثر سیلاب تخریب و از بین رفته بود و آثارش مشخص بود .راه خود را ادامه دادیم و به اولین دوراهی که بعد از پل فلزی دیگری که بر روی آب تراز بود رسیدیم این دوراهی، راه سمت چپ به سوی منطقه میانرودان و تارآباد و قلعه صلواتی منتهی می شود و جاده سمت راست به سوی شهرک تراز و تنگ حتی ادامه می یابد ما میبایستی از جاده تراز راه خود را ادامه می دادیم ساحل رود کوچک تراز چشم انداز زیبایی دارد و چنیدین باغ زیبای درختان انار و زیتون در ساحل این رود کوچک وجود دارد. روستای کوچکی نیز میانه راه شهرک تراز قرارگرقته است . از میان این  روستاه ی کوچک گذشتیم و به درواهی دیگری رسیدیم که راه سمت راست ان به سوی منطقه ارپناه منتهی می شد البته قبلش شهرک تراز را میبایستی پشت سر می گذاشتیم از میان شهرک تراز عبور کردیم و همچنان به راه خود ادامه دادیم پس از عبور از میان مزارع گندم به اولین ورودی آرپناه رسیدیم دروازه ورود به منطقه آرپناه تنگ پبده است. دروازه تنگ پبده فاصله بین دو کوه می باشد که عرض آن از دامنه حدود یکصد متر است و خشک رودی که گذر آبهای فصلی است از آن میان می گذرد غار معروف پبده که پروفسور گیریشمن برای اولین بار آن را کشف نمود است . غار مذکور در ارتفاع حدود دویست متری از تنگه ورودی پبده می باشد دهنه ورودی غار حدود 1.5* 4 متر میباشد  داخل غار قدری وسیعتر و عمق آن خیلی طویل بود بعلت تاریکی ما نتوانستیم انتهای غار را ببینیم. پروفسورگیریشمن باستان شناس فرانسوی برای اولین بار طی تحقیقاتی که در منطقه‌ی بختیاری بعمل آورده است، این غار را (غاره پبده ) که در شمال شرقی شهرستان لالی قرار دارند کشف کردند و طی کاوش های به عمل آمده ابزاری را شناسایی کردند که مربوط به ده هزار سال قبل بوده است. وی نتیجه‌ی مشاهداتش را این گونه بیان می کنند: در اینجا انسان برای تهیه خوراک خود به شکار می پرداخت، و برای این منظور حیله را بیش از اعمال قدرت به کار می برد. وی به طرز استعمال چکش سنگی، تبر دستی، تیری که به چوبدستی شکاف دار متصل بود، آشنایی داشت. انسان در آن موقع یک نوع ظروف سفالین ناهموار را که به طور ناقص پخته شده بود به کار می برد و در پایان دوره‌ی سکونت در غار این ظروف از فرط دودخوردگی به رنگ سیاه سیر درآمده بود. این نوع ظروف نیز با قدیمی ترین بقایای انسان در دشت پیدا شده و بنابراین نشانه‌ی مهمی برای ارتباط میان این دو مرحله سکونت است.2

 ما پس از برگشت از آرپنا از این غار دیدن کردیم و لحظاتی به تماشای این غارکهن و زیبا پرداختیم طایفه ای از بختیاری، نام خود را از این غار کهن گرفته است و به طایفه پبدنی معروف هستند و این طایفه ساکنین منطقه پبده می باشند و طایفه پبدنی یکی از طوایف با با دی باب می باشند که قدمتی به کهن سالی غار پبده دارند و از طوایف کهن بختیاری محسوب می گردند .از ادامه مسیر قدری خارج شدیم مقصد ما منطقه کردشگری آرپناه می باشد از دروازه پبده وارد اولین تنگه ویا توی اول که بخشی از هفت توی آرپناه محسوب می گردد شدیم جاده ان بسیار پر پیچ و خم است. میبایستی خیلی با احتیاط رانندگی نمود اما منطقه زیبا و تماشایی است و جاده از میان درختان بلوط می گذرد عشایر آن سامان در حال کوچ به سوی ییلاق بودند دیدن کوچ عشایر نیز زیبایی خاصی داشت مردان وزنان ورزیده با پای پیاده به همراه احشام و مال و منال خود که بر گرده اسب و الاغ بود در حال حرکت به سوی ییلاق بودند ما راه خود را همچنان ادامه دادیم و پس از عبور از میان دره های عمیق و پر پیچ وخم سرانجام به منطقه گردشگری آرپناه رسیدیم منطقه گردشگری آرپناه منطقه ای است که از چهار سوی میان چند کوه محسور شده است و اطرف آن از چندین لایه رشته کوه که به هفت تو ویا هفت لایه آرپناه معروف است احاطه گردیده است اما منطقه ای است دل انگیز و پر طراوت وجود آبشارهای زیبا و پر آب که از دو سوی دره ای به رودی کوچکی اما پر اب سرازیر می شود زیبایی ان منطقه را دوچندان نموده است گردشگران زیادی ازنقاط مختلف در فصول مختلف وارد این منطقه می شوند متاسفانه این منطقه زیبا فاقد امکانات رفاهی برای گردشگران می باشد تعدادی آلاچیق در گوشه ای از محل آبشار احداث شده که بسیار اندک و ناچیز می باشند ورودی آبشار ناهموار و نامناسب می باشد پلی جهت عبور و مرور گردشگران بر روی رودخانه وجود ندارد ظاهرا از قبل پلی فلزی احداث بوده که بر اثر سیلاب تخریب شده است در ان حوالی چند روستا جهت ساماندهی عشایرآن منطقه احداث ویا در جریان احداث می باشد یک ویلایی بزرگ در نزدیکی آبشار بر روی تپه ای احداث شده و بنا به گفته ساکنین متعلق به یکی از مدیران ادارات مسجدسلیمان است . چندین خانوار عشایری نیز اطراف آبشار سکونت دارند که از مالکین آن حدود هستند تعدادی برزگر از ساکنین در حال درو کردن گندم بوندند من لحظه ای در کنار مزارع گندم توقف کردم و با برزگرانی که در حال درود بودند خوش و بش کردم از انان پرسیدم که چرا از اب رودخانه جهت آبیاری استفاده نمی کنید یکی از انان گفت ما امکانات نداریم و به همین کشت گندم اکتفا می کنیم اما معلوم بود چون اکثر انها تابستان کوچ می کنند زیاد در امر ابادانی و رونق ان منطقه رقبتی نشان نمی دهند ویا اینکه انگیزه ای ندارند به هر حال با توجه به موقعیت آن منطقه و همچنین وجود ان آب گوارا و آبشار زیبا می توان کارهای بزرگی انجام داد و از راه ایجاد خدمات بیشتر و بهتربرای گردشگران  درآمدی کسب نمود البته نیاز به سرمایه گذاری در ان منطقه بکر و پر جازبه دارد.جاده منتهی به این منطقه نیز غیر استاندارد است و نیاز به بهسازی دارد . خلاصه ما ساعاتی را در ان فضای پر طراوت گذراندیم و  از ان آبشار زیبا لذت بردیم وسپس حدود ساعت6 بعداز ظهر راه بازگشت را در پیش گرفتیم .

1.هفت توآرپناه  : هفت لایه رشته کوه متصل بهم با دره ها و دامنه های متعدد

2.گریشمن ، رومن ، ایران از آغاز تا اسلام . ترجمعه محمد معین . ص 124

آبشار زیبای  آرپناه

 

غار پبده (این غار برای اولین بار توسط پرو فسور گیرشمن مورد بررسی قرار گرفت )

پروفسورگیریشمن باستان شناس فرانسوی برای اولین بار طی تحقیقاتی که در منطقه‌ی بختیاری بعمل آورده است، این غار را (غاره پبده ) که در شمال شرقی شهرستان لالی قرار دارند کشف کردند و طی کاوش های به عمل آمده ابزاری را شناسایی کردند که مربوط به ده هزار سال قبل بوده است. وی نتیجه‌ی مشاهداتش را این گونه بیان می کنند: در اینجا انسان برای تهیه خوراک خود به شکار می پرداخت، و برای این منظور حیله را بیش از اعمال قدرت به کار می برد. وی به طرز استعمال چکش سنگی، تبر دستی، تیری که به چوبدستی شکاف دار متصل بود، آشنایی داشت. انسان در آن موقع یک نوع ظروف سفالین ناهموار را که به طور ناقص پخته شده بود به کار می برد و در پایان دوره‌ی سکونت در غار این ظروف از فرط دودخوردگی به رنگ سیاه سیر درآمده بود. این نوع ظروف نیز با قدیمی ترین بقایای انسان در دشت پیدا شده و بنابراین نشانه‌ی مهمی برای ارتباط میان این دو مرحله سکونت است.2

نمای از طبیعت آرپناه

نمای از طبیعت آرپناه 

بزرگران در منطقه آرپناه در حال درو کشت گندم هستند 

 نمای از طبیعت روستای آبگرمک

 

 

 نمایی از روستای آبگرمک